Rzym

Zwiedzanie ruin starożytnego Rzymu, z jego najbardziejcharakterystycznymi miejscami jak Palatyn, Forum Romanum lub fora cesarskie, cofa nas w czasie o blisko 30 stuleci.

W połowie VIII w. p.n.e., na jednym z siedmiu rzymskich wzgórz, Palatynie, powstały pierwsze osady mieszkańców Wiecznego Miasta. Ówczesny Palatyn nie miał jednak nic wspólnego z późniejszym przepychem cesarskich rezydencji. Zamieszkiwali go głównie pasterze, ze względu na bliskość Tybru i Wyspy Tyberyjskiej, która ułatwiała przeprawę przez rzekę. Położona u stóp Palatynu dolina, późniejsze Forum Romanum, również nie przypominała w niczym tętniącego życiem serca starożytnej metropolii. Pierwotnie służyła pasterzom jako miejsce wypasu owiec i pochówku zmarłych.

Ten prosty obraz uległ jednak szybkim i niezwykle dynamicznym zmianom. Za sprawą stale rosnącej liczby mieszkańców, osada na Palatynie okazała się wkrótce zbyt ciasna, by pomieścić wszystkich. Zmusiło to Rzymian do przenoszenia się w kierunku rozpościerającej się poniżej doliny. Już w VI w. p.n.e., za panowania etruskiej dynastii Tarkwiniuszy, Rzym stał się miastem w pełnym tego słowa znaczeniu.

Otoczone murami, z wyraźnie wyodrębnionym centrum politycznym i handlowym, wzbogacone o świątynie i budynki użyteczności publicznej, Wieczne Miasto powoli zapominało o swoich pasterskich korzeniach. Zaledwie dwa wieki później Rzym już w niczym nie ustępował bogatym helleńskim miastom Sycylii i południowej części półwyspu.

Centrum rozwijającego się miasta wciąż pozostawało Forum Romanum. Ta historyczna kolebka Rzymu, nadal pełniła rolę swoistej areny, na której rozkwitało życie polityczne. Tam też Rzymianie prowadzili swoje bardziej lub mniej legalne interesy. Każda działalność miała wyznaczoną porę dnia. I tak, poranne forum, kiedy obowiązywał wyłącznie ruch pieszych, wypełniało się krzykami wszelkiej maści handlarzy, dobijających targów przedsiębiorców, a także adwokatów broniących swoich klientów i zwykłych spekulantów. Rankiem lud Rzymu załatwiał swoje sprawy w urzędach, przyłączał się do przechodzących przez plac orszaków pogrzebowych lub przyglądał się obwieszonym złotem bogaczom w lektykach. Po południu plac
zmieniał swoje wcześniejsze oblicze, a gwar rozmów i kłótni zupełnie zanikał. Do wieczora forum wypełniało się szukającymi ciszy i spokoju spacerowiczami, wśród których nie brakowało myślicieli, poetów, pisarzy i innych znakomitych obywateli miasta.

U schyłku okresu republiki, pod koniec I w. p.n.e., ten wielowymiarowy charakter forum zmienił się definitywnie. Polityka, władza i sacrum przeważyły nad codziennością, w konsekwencji czego z placu zniknął handel. Pojawiły się tam liczne świątynie oraz budynki władz. Wkrótce jednak okazało się, że przy tak szybkim tempie rozwoju, ograniczony teren Forum Romanum nie wystarcza na prowadzenie tam życia politycznego i administrowanie.

Skłoniło to Rzymian do wybudowania w pobliżu pierwotnego centrum innych, większych forów, które przejmowały stopniowo funkcje głównych placów. Pierwsze z nich, zbudowane w latach 54–46 p.n.e., zadedykowane zostało Juliuszowi Cezarowi. W kolejnych stuleciach powstały forum Augusta, forum Wespazjana (cesarza, który był też inicjatorem budowy Koloseum, forum Nerwy i forum Trajana. Wszystkie one, usytuowane między sakralnym Forum Romanum, a cieszącą się złą sławą dzielnicą Suburra, tworzą dzisiejszy kompleks forów cesarskich.

W odróżnieniu od dynamicznego rozwoju Forum Romanum, historia Palatynu przebiegała zupełnie innym torem. To odizolowane od innych, centralnie położone wzgórze, uważane było przez wieki za święty symbol Rzymu. Prawdopodobnie właśnie z tej przyczyny Palatyn pozostawał przez stulecia nietknięty profanum życia publicznego, a jego zabudowania stanowiły głównie świątynie.

Dopiero w ostatnich wiekach republiki pojawiły się tam również okazałe domy najwybitniejszych obywateli miasta, np. mówcy i polityka Cycerona. W okresie cesarstwa, począwszy od panowania Augusta, Palatyn stał się siedzibą kolejnych rzymskich imperatorów, którzy prześcigali się w budowaniu obrastających w przepych rezydencji, potem zwanych pałacami, od nazwy wzgórza.

Rzym, założony przez legendarnego Romulusa w 754 r. p.n.e. jako niewielka osada, u swojego schyłku w IV w. miał 29 obszernych alej, 254 młyny, 11 forów, 1152 fontanny i 28 bibliotek.

----------------------------------------
Tekst pochodzi z przewodnika "Rzym antyczny" mojego autorstwa.